रमेश शिंदे — नाशिक जिल्ह्यातील एका छोट्या खेड्यातला दहावीचा विद्यार्थी. घरची परिस्थिती बेताचीच. बाबा शेतमजूर, आई घरकाम करते. खाजगी क्लासला पाठवणं शक्य नव्हतं. पण रमेशला स्वप्न होतं — इंजिनिअर व्हायचं.
एक दिवस त्याच्या शाळेतल्या शिक्षकाने विचारलं — “DIKSHA App आहे का तुमच्या मोबाईलमध्ये?”
रमेशने आधी नाव ऐकलं नव्हतं. शिक्षकाने Download करून दाखवलं. मराठीत व्हिडिओ, PDF Notes, टेस्ट — सगळं मोफत.
त्या रात्री रमेशने बसून तीन तास अभ्यास केला. “असं वाटलं जणू एक चांगला शिक्षक घरीच आला,” तो सांगतो.
दहावीत रमेशला ८९% मिळाले.
ही गोष्ट फक्त रमेशची नाही — महाराष्ट्रात, देशभरात असे लाखो विद्यार्थी आहेत ज्यांनी DIKSHA App वापरून आपलं भविष्य उजळवलं. आणि अजून कोट्यवधी विद्यार्थ्यांना या App बद्दल माहीत नाही.
आजचा लेख त्यांच्यासाठीच आहे.
DIKSHA App म्हणजे काय? — सोप्या भाषेत
DIKSHA म्हणजे Digital Infrastructure for Knowledge Sharing. हे भारत सरकारचं अधिकृत e-learning प्लॅटफॉर्म आहे, जे NCERT आणि शिक्षण मंत्रालयाच्या अंतर्गत चालवलं जातं. हे २०१७ साली भारताचे तत्कालीन उपराष्ट्रपती श्री. एम. वेंकय्या नायडू यांच्या हस्ते लाँच करण्यात आलं.
DIKSHA हे भारतातील शालेय शिक्षणाचं राष्ट्रीय डिजिटल लर्निंग प्लॅटफॉर्म आहे, जे विद्यार्थी, शिक्षक आणि पालक या तिघांनाही अभ्यासक्रमानुसार डिजिटल कंटेंट, AI-powered learning tools आणि interactive educational resources उपलब्ध करून देतं.
थोडक्यात — हे एक मोफत डिजिटल शाळा आहे. इंटरनेट असेल तर कुठूनही, कधीही वापरता येतं.
किती मोठं आहे हे प्लॅटफॉर्म?
DIKSHA ने आता ३६ राज्ये, केंद्रशासित प्रदेश आणि CBSE सह केंद्रीय स्वायत्त संस्था स्वीकारल्या आहेत.
सध्या DIKSHA ३६ भारतीय भाषांमध्ये उपलब्ध आहे — ज्यात मराठी, हिंदी, तमिळ, तेलुगू, कन्नड, बंगाली, गुजराती आणि उर्दू यांचा समावेश आहे.
म्हणजे तुमच्या मुलाला इंग्रजी येत नाही म्हणून अडणार नाही — मराठीत संपूर्ण अभ्यास करता येतो.
2026 मधील नवीन AI Features — DIKSHA आणखी स्मार्ट झालं!
२०२६ मध्ये DIKSHA App ने काही अत्याधुनिक नवे features आणले आहेत — आणि हे सगळं अजूनही मोफत!
Ask DIKSHA — AI Learning Assistant
Ask DIKSHA हा एक intelligent AI assistant आहे. विद्यार्थी प्रश्न विचारू शकतात, विषय explore करू शकतात आणि थेट App मध्ये guided learning support मिळवू शकतात.
म्हणजे आता रात्री अभ्यास करताना गणिताचा प्रश्न अडला तर शिक्षकाला फोन करायची गरज नाही — Ask DIKSHA ला विचारा!
Read Aloud — Text-to-Speech
Read Aloud feature Text-to-Speech technology वापरतं. यामुळे digital text ऑडिओमध्ये रूपांतरित होतो. दृष्टिहीन विद्यार्थ्यांसाठी आणि लहान मुलांसाठी हे विशेष उपयुक्त आहे.
Smart Video Search
AI-powered smart search feature मुळे विद्यार्थी keywords टाकून relevant educational videos झटपट शोधू शकतात. Topic, grade आणि subject नुसार सर्वात योग्य व्हिडिओ time stamping सह दाखवला जातो.
नवीन User Interface
DIKSHA App ने refreshed user interface, enhanced performance आणि smoother learning journey आणली आहे. Navigation सुधारलं आहे, resources झटपट मिळतात आणि संपूर्ण अनुभव आणखी intuitive झाला आहे.
DIKSHA App कसा डाउनलोड करायचा?
अगदी सोपं आहे —
Google Play Store किंवा Apple App Store उघडा, “DIKSHA” सर्च करा, Install बटणावर क्लिक करा. बस्स!
DIKSHA App Android आणि iOS दोन्ही platforms वर उपलब्ध आहे. याची size साधारण ४४ ते ५१ MB आहे. February-March 2026 मध्ये App चा latest version release झाला आहे.
किंवा थेट वेबसाइट diksha.gov.in वर जाऊनही वापरता येतं.
Account कसं तयार करायचं?
App उघडा, भाषा निवडा — मराठी निवडा, Login किंवा Sign Up वर क्लिक करा, मोबाईल नंबर टाका, OTP Verify करा — झालं! Account तयार.
DIKSHA App मध्ये काय काय मिळतं?
विद्यार्थ्यांसाठी:
DIKSHA मध्ये विद्यार्थ्यांना digital textbooks आणि अभ्यासक्रमानुसार learning materials मिळतात. पाठ्यपुस्तकातील QR Code स्कॅन केल्यावर थेट related digital content उघडतो.
वर्ग १ ली ते १२ वी पर्यंत सर्व विषयांचे व्हिडिओ लेक्चर्स, PDF Notes, Chapter-wise टेस्ट आणि practice exercises — हे सगळं एकाच ठिकाणी.
Internet नसेल तर काळजी करू नका — DIKSHA मध्ये content download करून offline वापरता येतं. म्हणजे एकदा download केलं की internet शिवायही अभ्यास होतो.
शिक्षकांसाठी:
शिक्षकांना DIKSHA मध्ये lesson plans, worksheets आणि classroom activities मिळतात. Teacher Training Courses, Certificate Courses आणि Digital Teaching Tools उपलब्ध आहेत.
शिक्षकांनी स्वतःचा content तयार करून VidyaDaan portal द्वारे share करता येतो — यामुळे देशभरातील शिक्षक एकमेकांकडून शिकतात.
पालकांसाठी:
पालक DIKSHA वापरून मुलांच्या classroom activities follow करू शकतात आणि शाळेबाहेर doubt clear करायला मदत करू शकतात.
QR Code Feature — पाठ्यपुस्तकाचं नवं रूप
हे DIKSHA चं सर्वात unique feature आहे.
NCERT पाठ्यपुस्तकांवर QR Code असतात. हे स्कॅन केल्यावर थेट त्या lesson शी संबंधित digital content उघडतो — व्हिडिओ, notes, exercises — सगळं एका क्लिकवर.
म्हणजे तुमच्या मुलाच्या शाळेच्या पुस्तकावरचा QR Code स्कॅन करा — आणि त्याच विषयावर व्हिडिओ lecture बघा. किती सोपं!
Central आणि State Board — दोन्ही एकाच ठिकाणी!
अलीकडेच DIKSHA ने Central आणि State Board या दोन्हींचे textbooks एकाच platform वर integrate केले आहेत. यामुळे शहरी आणि ग्रामीण भागातील सर्व विद्यार्थ्यांना दर्जेदार educational resources मिळतील.
म्हणजे CBSE असो वा महाराष्ट्र State Board — दोन्ही विद्यार्थ्यांना एकाच App मध्ये सगळं मिळतं.
रमेशची गोष्ट — पुढे काय झालं?
रमेश शिंदे आज पुण्यातल्या इंजिनिअरिंग कॉलेजमध्ये शिकतोय. पहिल्या वर्षी scholarship मिळाली. बाबांना सांगतो — “बाबा, ती DIKSHA App नसती तर कदाचित क्लास नाही म्हणून मागे राहिलो असतो.”
शिक्षण हे श्रीमंतांचाच हक्क नाही — DIKSHA App ने हे सिद्ध केलं आहे.
एका नजरेत — संपूर्ण माहिती
| तपशील | माहिती |
|---|---|
| App चं नाव | DIKSHA |
| विकसक | NCERT, शिक्षण मंत्रालय |
| किंमत | पूर्णपणे मोफत |
| वर्ग | १ ली ते १२ वी |
| भाषा | ३६ भाषा (मराठीसह) |
| Offline | होय, content download करता येतं |
| वेबसाइट | diksha.gov.in |
| Download | Google Play / Apple App Store |
| हेल्पलाइन | dikshahelp2023@gmail.com |
शेवटचं एक वाक्य
शिक्षणासाठी पैसे नाहीत — हे आता कारण नाही. DIKSHA App तुमच्या हातात आहे, मोबाईल तुमच्या हातात आहे — फक्त वापरण्याची इच्छाशक्ती हवी.
“ज्ञान मोफत मिळतंय — फक्त Download करा आणि सुरुवात करा.”
टीप: अधिक माहितीसाठी diksha.gov.in किंवा support.diksha.gov.in वर जा.
डॉ. अमर नागरे हे डिजिटल उद्योजक, प्रशिक्षक आणि प्रेरणादायी वक्ते असून ते SkillProAcademy.cloud द्वारे युवकांना डिजिटल स्किल्स आणि ऑनलाइन करिअरचे मार्गदर्शन करतात. ते मराठी डिजिटल शिक्षण क्षेत्रात सक्रिय योगदान देत आहेत.